ژێنێڕاڵ حسەین یەزدانپەنا:بۆ چی تا ئێستا به‌ره‌یه‌ك له‌ هێزه‌ سیاسییه‌كانی رۆژهه‌ڵات پێكنه‌هاتووه‌؟

له‌ بابه‌تی به‌ره‌دا، هه‌ق وابوو كه‌ پرسیاره‌كه‌ له‌ من وا بكرێ كه‌: ‌ بۆچی PAK له‌ سه‌ر به‌ره‌ی كوردستانی له‌ رۆژهه‌ڵاتی كوردستان ئه‌وه‌نده‌ پێداگر بووه‌. له‌ به‌ر ئه‌وه‌ی داهێنه‌ری باسی به‌ره‌ی كوردستانی له‌ رۆژهه‌ڵاتی كورستان، شانازییه‌كه‌ی بۆ PAK ده‌گه‌ڕێته‌وه‌. هه‌روه‌ها باس و پڕۆژه‌ و پێداگریی له‌سه‌ری به‌ قه‌ت ته‌مه‌نی پارتی ئازادیی كوردستانه‌. به‌ بیرتانی دێنمه‌وه‌ كه‌ له‌ یه‌كه‌م به‌یاننامه‌ی PAK دا له‌ 30 گوڵانی 2691( 20مایسی 1991)دا، به‌ندێكی ته‌واو بۆ باس له‌ زه‌رووره‌تی دامه‌زراندنی به‌ره‌ی كوردستانی ته‌رخان كراوه‌. هه‌روه‌ها له‌ ماوه‌ی ٢٨ ساڵی رابوردوودا، به‌ره‌ به‌شێكی زۆر له‌ ئه‌ده‌بیاتی سیاسیی PAKی پێكهێناوه‌.
چه‌ن خاڵێك بۆ گفتووگۆ:

بریا ئه‌و ده‌ره‌تان و مینبه‌ره‌ هه‌بایه‌، كه‌ پرسی به‌ره‌ی كوردستانی، له‌ به‌ر چاو و گوێی خه‌ڵكی كوردستان، وتووێژی له‌ سه‌ر كرابا.نوێنه‌رانی حیزبه‌ سیاسییه‌كان به‌ به‌ڵگه‌وه‌ قسه‌یان له‌سه‌ری كردبا و خه‌ڵكیش به‌شدار وداوه‌ر بایه‌ن. دواتر ئاكامگیریی لێ كرابا. به‌ڵام ئێستا كه‌ ئه‌و ده‌رفه‌ت و مینه‌به‌ره‌ نییه‌، لێره‌وه‌، له‌ توێی ئه‌م خاڵانه‌ی خواره‌وه‌، تێده‌كۆشم به‌ خستنه‌ رووی هێندێك خاڵ، ره‌وژه‌نێك بۆ گفتووگۆ له‌ سه‌ر ئه‌م باسه‌ بكه‌مه‌وه‌.
١- سنووره‌ ڕێكخراوه‌ییه‌كانی ئێستا، سنوورگه‌لێكی رۆشن و رێكوپێك نیین:
جۆرێك له‌ ئاڵۆزی و پاشاگه‌ردانی له‌ سنووربه‌ندیی رێكخراوه‌یی له‌ نێو لایه‌نه‌كانی رۆژهه‌ڵاتی كوردستاندا ده‌بیندرێ و هه‌تا دێ، زه‌قتر خۆی نیشان ده‌دا. ئه‌م ئاڵۆزییه‌ بریتییه‌ له‌ ناته‌بایی نێوان باوه‌ڕ و روانگه‌ی ئه‌ندامان له‌ گه‌ڵ، ناسنامه‌، پرۆگرام، دیسكۆرس، ستراتیژ و پرۆژه‌ی سیاسی و سیاسه‌ته فه‌رمییه‌‌كانی حیزبه‌كه‌یان له‌ بابه‌ته‌ گرینگ و چاره‌نووسسازه‌كاندا. ئه‌م حاڵه‌ته‌، له‌ لایه‌ك ئه‌و ئه‌ندامانه‌ی وه‌ك گرووپی فشار به‌ سه‌ر حیزبه‌كه‌یانه‌وه‌ لێكردوه‌ كه‌ زۆر جار رێ له‌ بڕیاردانی ناوه‌ندی دروستكردنی بڕیاری حیزبه‌كه‌یان‌ گرتووه‌. له‌ لایه‌كی دیكه‌شه‌وه‌، ناڕێكییه‌كی له‌ گه‌یاندنی په‌یامی حیزبه‌كه‌، به‌ كۆمه‌ڵگای لێ كه‌وتووه‌ته‌وه‌ و به‌رچاوی خه‌ڵك لێڵ بووه‌. ئه‌م دیارده‌یه‌ به‌ راده‌یه‌ك ئه‌گه‌ر راسته‌و‌خۆش نه‌بێ، كاریگه‌ریی هه‌یه‌ له‌ سه‌ر پرسی به‌ره‌ی كوردستانی. حاڵه‌تی سروشتی و مه‌نتقی ئه‌وه‌یه‌، تێكۆشه‌رانی حیزبیی، به‌ پێی باوه‌ڕ به‌ ناسنامه‌ و پرۆگرام و سیاسه‌ت و پراكتیكه‌‌ ره‌سمییه‌كانی حیزبه‌كاندا، ئه‌ندامه‌تییان بكه‌ن.

٢- هێندێك له‌ پێكهاته‌ سیاسییه‌كانی گۆڕه‌پانه‌كه جیاوازیی گه‌وهه‌رییان له‌ گه‌ڵ یه‌ك نییه‌‌:
ئه‌گه‌ر چاوێك به‌ كۆمه‌ڵگای حیزبیی رۆژهه‌ڵاتدا بخشێنین، به‌ ئاسانی ده‌رده‌كه‌وێ، كه‌ له‌ نێوان هێندێك له‌ لایه‌نه‌كاندا، هیچ جیاوازییه‌كی ناسنامه‌یی و گه‌وهه‌ریی له‌ گه‌ڵ یه‌كتر نییه‌. بۆیه‌ هه‌بوونی ئه‌و لایه‌نانه‌ ته‌نیا بووه‌ته‌ مایه‌ی ئاڵۆزیی و قه‌ره‌باڵغی. به‌ راستیی زه‌رووره‌تی دوو یان سێ رێكخراوی سیاسیی به‌ ناو و نیشان و مێژوو و سیمبۆل و ئه‌ده‌بیات و ستراتیژی، وه‌ك یه‌كه‌وه‌ چییه‌ و چی له‌ كورد چاره‌سه‌ر ده‌كا؟
كۆتاییهێنان به‌م حاڵه‌ته‌ و تێكه‌ڵبوونی(بوون به‌ یه‌ك) ئه‌و لایه‌نانه‌ی كه‌ هیچ جیاوازییه‌كی گه‌وهه‌رییان له‌ گه‌ڵ یه‌ك نییه‌، ده‌توانێ كۆتایی به‌و ئاڵۆزی و قره‌باڵغییه‌ بێنێ و رێخۆشكه‌ر بێ بۆ پێكهێنانی به‌ره‌ و رێككه‌وتنی توكمه‌ له‌ نێوان، جه‌مسه‌ره‌كان و به‌رده‌وامیی زیاتری. به‌ پێچه‌وانه‌وه‌، مانه‌وه‌ی حاڵه‌تی ئێستایی، پێكهێنانی به‌ره‌ زه‌حمه‌ت ده‌كا. ئه‌گه‌ریش پێكبێ، له‌رزۆك و ناسه‌قامگیر.
٣-زاووزێی حیزب:
رۆژهه‌ڵات تووشی زاووزێی ناسروشتیی “حیزب” بووه‌. ئه‌م حاڵه‌ته‌ خۆی، ده‌توانێ له‌ ئاستی پچووك دا، فاكته‌ره‌كانی رێگر له‌ پێكهاتنی به‌ره‌ زیاد بكات. كار وا بڕوا، له‌ ساڵانی داهاتوودا، به‌ ژماره‌ی حیزب زیاتر ده‌بێ. خۆ ئه‌گه‌ر، حیزبایه‌تی ریاسه‌ت بخوڵقێنێ و حه‌زه‌ شه‌خسییه‌كان تێر بكا و ببێته‌‌ سه‌رچاوه‌ی ئیمتیاز و به‌ره‌كه‌تی مادی، له‌وانه‌یه‌، زۆر زیاتر بكات. هه‌بوونی ورده‌ حیزبی سیاسیی بێ بنكه‌ی كۆمه‌ڵایه‌تی و به‌ بێ زه‌رووره‌تی سیاسیی، ده‌توانێ، كه‌شوهه‌وای لێك گه‌یشتن و رێككه‌وتن خراپ بكاو هه‌ر هێزێكی سه‌ره‌كیی چه‌ن ورده‌ حیزبێك بداته‌ بن باڵی خۆی بۆ چه‌نه‌لێدانی سیاسیی.
٤- دابه‌شبوون و گۆڕانی سروشتی هێز:
كاریگه‌رییه‌كانی گلۆبالیزه‌یشن له‌ سه‌ر تاك و گرووپ و كۆمه‌ڵگا‌، ناوه‌ندییه‌تی لاواز كردوه‌، هێزی دابه‌ش كردوه‌ و سروشتی هێزی گۆڕیوه‌. له‌ ته‌نیشت ئه‌م دیارده‌ جیهانییه‌دا، فاكته‌ره‌كانی ناو هه‌ناوی بزووتنه‌وه‌ی سیاسیی رۆژهه‌ڵات، ئاسته‌نگییه‌كانی و رووداوه‌حیزبییه‌كانی وه‌ك جیابوونه‌وه‌كان، دۆخێكی لێكه‌وتووه‌ته‌وه‌،كه‌ له‌ حاڵی حازردا، نه‌ هێڵه‌ سیاسییه‌كان پۆلاریزه‌ن و نه‌ مه‌حوه‌رییه‌ت له‌ گۆڕێدایه‌‌. له‌ پۆلاریزه‌ بوونی هێڵه‌ سیاسییه‌كاندا، سنووربه‌ندییه‌كان و دۆستایه‌تی و دژبه‌ریی روونتر ده‌بن و له‌ هه‌بوونی مه‌حوه‌ردا، هێزه‌كان ئاسانتر له‌ ده‌وری مه‌حوه‌ر كۆ ده‌بنه‌وه‌.له‌ دۆخی پێچه‌وانه‌دا، پڕش و بڵاوی روو ده‌دا.
٥- باڵانسی هێز:
هێز و باڵانسی هێز له‌ ژینگه‌ی سیاسیدا یه‌كێكه‌ له‌ فاكته‌ره‌ گرینگه‌كانی ته‌عاموله‌ سیاسییه‌كان. له‌ هه‌لوومه‌رجی ئێستای حیزبه‌ سیاسییه‌كانی رۆژهه‌ڵاتی كوردستاندا، پێوه‌ره‌كانی هه‌بوونی جیاوازیی له‌ هێز و نفووزدا، زۆر به‌رته‌سكن. نه‌ خاكی رزگار كراومان له‌ به‌رده‌ستتدایه‌ كه‌ بكرێته‌ پێوه‌ر، نه هه‌ڵبژاردنێكی ئازاد له‌ گۆڕێدایه‌ كه‌ هێزی هه‌ر لایه‌نێك سنووقه‌كانی ده‌نگ دیاریی بكا. ره‌نگه‌ ته‌نیا ژماره‌ی بنكه‌ وباره‌گاكان و ژماره‌ی هێزه‌كانی پێشمه‌رگه،‌ ئێستا پێوه‌ری نه‌غد بن. بۆیه‌ هه‌ر لایه‌نێك خۆی به‌ پێوه‌ر یان حه‌زی خۆی، هێز و پێگه‌ی خۆی و ئه‌وی دیكه‌ دیاریی ده‌كا. ئه‌وه‌ش ده‌بێته‌ هۆی ئه‌وه‌ی هه‌ر كه‌س له‌ روانگه‌ی خۆی و به‌رژه‌وه‌ندیی خۆیه‌وه‌، به‌ره‌ی كوردستانی ببینێت.
٦- ناسنامه‌ و دیسكۆرس و ستراتیژیی و پڕۆژه‌ی جیاواز:
‌ له‌ نێوان ژماره‌یه‌ك له‌ لایه‌نه‌كانی رۆژهه‌ڵات یان وه‌ك خۆیان ده‌ڵێن كوردستانی ئێران، له‌ ناسنامه‌ و دیسكۆرس و ستراتیژ و پرۆژه‌ی سیاسییدا جیاوازیی هه‌یه‌. ئه‌م جیاوازییانه‌ یه‌كێ له‌ هۆكاره‌كانی پێكه‌وه‌ هه‌ڵنه‌كردن له‌ ژێر چه‌ترێكدایه‌. رێگا چاره‌ ئه‌وه‌ نییه‌، داوای گۆڕینی ئه‌و توخمانه‌ له‌ یه‌كتر بكرێت. به‌ڵام، ده‌كرێ روو له‌ هێندێ پڕێنسیپی گشتیی بكرێ بۆ گرێدانی ئه‌و لایه‌نانه‌ پێكه‌وه‌، لانیكه‌م بۆ قۆناغێك. پڕێنسیپی مافی دیاریكردانی چاره‌نووس، به‌ ده‌نگی خه‌ڵك( رێفراندۆم)، ده‌توانێ ئه‌و پرێنسیپه‌ كۆكه‌ره‌وه‌یه‌ بێ. له‌م حاڵه‌ته‌دا، حیزبه‌كان و به‌ره‌كه‌یان، له‌ جیاتی خه‌ڵكی رۆژهه‌ڵات بڕیار ناده‌ن كه‌ چیان ده‌وێ. به‌ڵكوو، خه‌بات ده‌كه‌ن بۆ ئه‌وه‌ی هه‌لوومه‌رجێك وه‌دیی بێنن كه‌ خه‌ڵكی كوردستان، خۆیان بڵێن چییان ده‌وێ.

٧- ده‌رفه‌تێك كه‌ له‌ كیسچوو:
سه‌ره‌تاكانی ساڵی ٢٠٠٦ی زایینی، ئه‌و كاته‌ی هێشتا، جیابوونه‌وه‌كان روویان نه‌دابوو، به‌رێز د. سامان شالی سه‌رۆكی ئه‌و كاتی KNC، حه‌ولێكی باشی بۆ پێكهێنانی به‌ره‌ی كوردستانی له‌ نێوان لایه‌نه‌كانی ئه‌و ده‌مدا دا. ٤ لایه‌نی PAK و حدكا و خه‌بات و كۆمه‌ڵه‌ی شۆرڕشگێڕ، به‌ڵێنیاندا بوو كه له‌ ئاستی سكرتێره‌كانیان دا‌ له‌و پێناوه‌دا به‌شداری كۆبوونه‌وه‌یه‌ك بكه‌ن له‌ هۆڵی رۆشنبیری زانكۆی سه‌لاحه‌دین له‌ هه‌ولێر. له‌و كاته‌دا هیوایه‌ك دروست بوو بوو كه‌ ئه‌و حه‌وله‌ به‌ ئاكام بگا. له‌ رۆژ و سه‌عاتی دیارییكراودا، د. شاڵی و سێ لایه‌ن له‌و چوار لایه‌نه‌، ئاماده‌ بوون، به‌ڵام لایه‌نی چواره‌م به‌ پێچه‌وانه‌ی به‌ڵێنه‌كه‌ی، خۆی له‌ به‌شداریی بوارد و ئه‌و حه‌وله‌ی په‌ك خست. ئه‌وه‌ هه‌لێك بوو له‌ كیسچوو. له‌ كیسچوونی ئه‌و هه‌له‌، هه‌م زیانی به‌ بزووتنه‌وه‌ی سیاسیی رۆژهه‌ڵات گه‌یاند وهه‌م زیانی به‌و حیزبه‌و به‌‌ حیزبه‌كانی دیكه‌ش گه‌یاند. ئه‌گه‌ر ئه‌و حه‌وله‌ په‌كی نه‌كه‌وتبا، بێگومان جیابوونه‌وه‌كان روویان نه‌ده‌دا و ئێستا بارودۆخی حیزبه‌كان جۆرێكی دیكه‌ بوو.

٨- رۆڵی فاكته‌ری ده‌ره‌كیی:
له‌ جیهانی ئه‌مڕۆ پێكبه‌ستراوه‌یی (Interdependency) هه‌تا دێ، زیاتر ده‌بێ. هیچ جووڵه‌یه‌كی سیاسیی له‌ ئاستی گرووپێكه‌وه‌ تا ده‌وڵه‌تێك، دابڕاو نییه‌، له‌ رۆڵ، به‌رژه‌وه‌‌ندیی و دژبه‌ریی ئاكتۆره‌ سیاسییه‌كانی دوور و نزیكی خۆی.
یه‌كگرتوویی و پێكهێنانی به‌ره‌ی هێزه‌كانی رۆژهه‌ڵاتی كوردستان و گه‌شه‌ی خه‌باتی كوردی رۆژهه‌ڵات، دژبه‌ر و هانده‌ری ده‌ره‌كیی هه‌یه‌. بێگۆمان هێندێك لایه‌ن و ناوه‌ند، كه له‌ گه‌ڵ ئێراندا خاوه‌ن به‌رژه‌وه‌ندیین، هیچ جۆره‌ به‌هێز بوونێكی بزووتنه‌وه‌ی سیاسیی به‌رانبه‌ر تاران به‌ قازانجی خۆیان نابینن و به‌ پێی كاریگه‌رییان له‌ سه‌ر بزاڤی سیاسی رۆژهه‌ڵات و حیزبه‌كانی، له‌و پرسه‌دا شوێندانه‌رن. له‌ به‌رانبه‌ردا، دۆستانی بزووتنه‌وه‌ی سیاسی رۆژهه‌ڵات و دژبه‌رانی تاران، هێشتا دۆخی ئێران وا گه‌یوو نابینن كه‌ هێز و پێگه‌ی خۆیان بۆ گردووكۆ كردنی بزاڤی سیاسیی رۆژهه‌ڵات و گوڕوتین دان به‌ خه‌باتی رۆژهه‌ڵات، به‌ پڕۆژه‌، به‌كار بێنن.

٩- به‌ره‌ له‌ نێوان به‌رژه‌وه‌ندیی حیزبیی و پرسی نه‌ته‌وه‌ییدا:
گومان له‌وه‌دا نییه‌ كه‌ هه‌ر حیزبێك به‌رژه‌وه‌ندیی تایبه‌تی هه‌یه‌و پاراستنی ئه‌و به‌رژه‌وه‌ندییه‌ش بۆی ره‌وایه‌. به‌ڵام كاتێ پای پرسێكی گه‌وره‌ی نه‌ته‌وه‌یی و نیشتمانیی دێته‌ گۆڕێ، ئیتر چاوپۆشی له‌ به‌رژه‌وه‌ندییه‌ تایبه‌ته‌كه‌ و پاراستنی به‌رژه‌وه‌ندییه‌ نه‌ته‌وه‌ییه‌كه‌، فه‌زیله‌ت و چاكه‌ی گشتییه‌‌. هه‌روه‌ها هه‌ر جۆره‌ داشكاندنێك له‌ به‌رژه‌وه‌ندیی تایبه‌ت بۆ به‌رژه‌وه‌ندیی گشتیی، له‌ دوور مه‌ودادا، خۆی ده‌بێته‌ فاكته‌رێك بۆ به‌هێز بوونی پێگه‌ و نفووزی ئه‌و لایه‌ن و لایه‌نانه‌ی، ره‌چاوی به‌رژه‌وه‌ندییه‌ گشتییه‌كه‌یان كردوه‌.
راستییه‌كه‌ی ئه‌وه‌یه‌، یه‌كێك له‌ هۆكاره‌كانی پێكنه‌هاتنی به‌ره‌ی كوردستانی ئه‌وه‌ بووه‌ كه‌ لای هێندێك له‌ لایه‌نه‌كان پرسی به‌ره‌، پرسێكی نه‌ته‌وه‌یی و نیشتمانیی نییه‌‌ و به‌ پێوه‌ری به‌رژه‌وه‌ندیی حیزبی ته‌عامولیان له‌ گه‌ڵ كردوه. ئه‌م لایه‌نانه‌، له‌ بابه‌تی به‌ره‌دا، به‌ر له‌ هه‌ر چتێ، خه‌م و خه‌یاڵیان لای دابین كردنی هێژموونی خۆیان بووه‌. ژیان و زه‌مان گۆڕاون. پێویسته حیزب و لایه‌نه‌ سیاسییه‌كانی رۆژهه‌ڵات، گۆڕانكارییه‌كان و تایبه‌تمه‌ندییه‌كانی ئه‌م سه‌رده‌مه‌ی كۆمه‌ڵگای كوردستان باشتر ببینن. حیزب و رێبه‌ری به‌رپرس و راسته‌قینه‌ ئه‌وه‌یه‌، بنبه‌سته‌كان بشكێنێ و رێگا بكاته‌وه‌.

١٠- رێبه‌ر و حیزبی سیاسیی له‌ نێوان دۆخی “عه‌ینی” و “زێهنی” دا:
ئه‌وه‌ی له‌ ٩ خاڵی پێشوودا، وه‌ك به‌شێك له‌ دۆخی عه‌ینی حیزبایه‌تی رۆژهه‌ڵات و له‌مپه‌ڕه‌كانی سه‌ر رێگای پێكهێنانی به‌ره‌ی كوردستانیی، خستوومنه‌‌ روو، فاكته‌رگه‌لی نه‌گۆڕ نین له‌ به‌رانبه‌ر ته‌گبیری ژیرانه‌ و ئیراده‌ی بوێرانه‌ی رێبه‌ر و حیزبی سیاسیی نه‌ته‌وه‌خوازدا كه‌ ده‌توانن، به‌ پلانی دروست و رچه‌شكێنی، به‌ سه‌ر ئه‌و دۆخه‌ عه‌ینییه‌دا زاڵ بن.
ئێمه‌ له‌ پارتی ئازادیی كوردستان، باوه‌ڕی قووڵمان به‌ پێویستیی یه‌كخستنی تواناكانی بزووتنه‌وه‌ی رزگاریخوازیی رۆژهه‌ڵاتی كوردستان و دامه‌زراندنی به‌ره‌یه‌كی كوردستانی تۆكمه‌ و سه‌قامگیر و یه‌كگرتوو و خاوه‌ن ناوه‌ندییه‌ته‌.‌ به‌ره‌یه‌ك كه‌ كوردی رۆژهه‌ڵات بۆ مافی دیاریكردنی چاره‌نووسی رێبه‌رایه‌تی بكا، سوپای میللی كوردستان دابمه‌زرێنێ، دیپلۆماسیی نه‌ته‌وه‌یی به‌ڕێوه‌به‌رێ، راگه‌یاندنی نه‌ته‌وه‌یی رێكبخا، ده‌زگای هه‌واڵگری و ئاسایشی نه‌ته‌وه‌یی بنیاتبنێ،مه‌جلیسی یاسادانان دابمه‌رێنێ، بڕیار جه‌نگ و ئاشتی و سزا و لێبووردن بدا وله‌ كاتی خۆیدا حكوومه‌ت و په‌رله‌مانی كاتی وه‌ك جێگره‌وه‌ی حاكمیه‌تی ده‌وڵه‌تی داگیركه‌ر، دابمه‌زرێنێ.


بۆ چی تا ئێستا به‌ره‌یه‌ك له‌ هێزه‌ سیاسییه‌كانی رۆژهه‌ڵات پێكنه‌هاتووه‌؟ …

Slået op af Hussein YazdanpanaTirsdag den 20. august 2019

وەڵامێک بنووسە

پۆستی ئەلکترۆنیکەت بڵاو ناکرێتەوە . خانە پێویستەکان دەستنیشانکراون بە *